Auteur Hugo De Bondt
In 2025 leefden 780.000 mensen, of 11,4% van de Vlaamse bevolking, in armoede of sociale uitsluiting. 130.000 kinderen of 7,3% krijgen al van in de wieg minder kansen en groeien op in armoede. Dit percentage is stabiel gebleven in de loop der jaren, met een verhoogd risico op armoede voor oudere leeftijdsgroepen en jongere kinderen. Deze cijfers tonen de aanhoudende uitdaging van armoede in onze regio. Het debat over armoede wordt nog te vaak gekleurd door één hardnekkige overtuiging: dat armoede het gevolg is van foute keuzes. Het is een standpunt dat eenvoudig klinkt, maar de complexiteit van de realiteit miskent. Wie armoede reduceert tot persoonlijke verantwoordelijkheid, gaat voorbij aan de structurele context waarin mensen leven en keuzes maken.
Hoewel Vlaanderen bekendstaat als een regio met sterke sociale voorzieningen, blijven kansen ongelijk verdeeld. De omstandigheden waarin iemand het levenslicht ziet, hebben een aanzienlijke invloed op latere levensuitkomsten. Toegang tot kwalitatief onderwijs, stabiele huisvesting en ondersteunende netwerken zijn niet voor iedereen vanzelfsprekend. Onderzoek toont aan dat deze factoren bepalend zijn voor sociale mobiliteit en dus voor de kans uit armoede te geraken. Het erkennen van die ongelijkheid is geen excuusdenken, maar een noodzakelijke stap richting een realistisch beleid.
De ongelijkheid in onze samenleving blijft groot. Het leven wordt steeds duurder; de inflatie schiet de hoogte in. De consumptieprijzen worden duurder: ‘minder voor meer geld’. De huishuren, en niet alleen op de privémarkt, blijven maar stijgen. Ook gezinnen met een minimum- of gezinspensioen zien zwarte sneeuw. Twee-inkomensgezinnen krijgen het steeds moeilijker om tegen het einde van de maand alle rekeningen te betalen. De beperking in tijd van de werkloosheidsuitkeringen, sinds begin dit jaar, zal de cijfers met kans op armoede ook sterk beïnvloeden.
Werk wordt vaak voorgesteld als dé uitweg uit armoede. In veel gevallen klopt dat, maar niet altijd. Ook in Vlaanderen groeit de groep mensen die ondanks werk financieel kwetsbaar blijft. Stijgende woonkosten, energieprijzen en levensduurte zetten inkomens onder druk, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Dit wijst niet op een gebrek aan inzet, maar op spanningen binnen het socio-economisch systeem zelf.
“Slechte huisvesting heeft directe gevolgen voor de gezondheid en het welzijn van het gezin.”
Armoede is zelden een geïsoleerd of tijdelijk probleem. Ze manifesteert zich vaak als een samenloop van factoren: financiële kwetsbaarheid, gezondheidsproblemen, beperkte toegang tot kansen en administratieve drempels. Bovendien zien we dat armoede zich kan doorzetten over generaties heen. Kinderen die in kwetsbare omstandigheden opgroeien, starten met een achterstand die moeilijk volledig in te halen is. Dat maakt van armoede geen individueel falen, maar een maatschappelijk vraagstuk.
Ik ben ervan overtuigd dat, als we armoede willen terugdringen, we verder moeten kijken dan individuele gedragsverandering. Volgende structurele maatregelen zijn essentieel:
a. versterken van inkomenszekerheid;
b. investeren in toegankelijk en kwaliteitsvol onderwijs;
c. zorgen voor betaalbare huisvesting;
d. vereenvoudigen van sociale ondersteuning.
Een geïntegreerde aanpak biedt meer perspectief dan een eenzijdige focus op persoonlijke verantwoordelijkheid.
Armoede is een keuze? Het klinkt scherp. Maar vooral: het klopt niet! In Vlaanderen leven mensen in armoede. Niet omdat ze dat willen, maar omdat ze vastzitten in omstandigheden die hun opties beperken. Laten we eerlijk zijn over de realiteit: a. de startpositie bepaalt nog altijd je kansen; b. werk is niet altijd voldoende om rond te komen en c. armoede is vaak structureel en generatiegebonden. En toch blijft het publieke debat te vaak hangen in individuele schuld.
Armoede in Vlaanderen is geen kwestie van keuze, maar van context. Door dat te erkennen verschuift het debat van schuld naar oplossingen. En precies dààr ligt de uitdaging. Niet in het benoemen van individuele tekortkomingen. Maar in het bouwen van een samenleving waarin minder mensen in die situatie terechtkomen.
Foto: Mart Production
