Twee keer afscheid nemen. 

Hugo De Bondt

Ze was 95 toen ze viel. Tot die dag woonde ze nog alleen. Langzaam, voorzichtiger, maar nog zelfstandig. Haar val brak niets definitiefs – geen arm, geen been, geen heup – maar hij brak wel haar ‘zijn’, de vanzelfsprekendheid van haar autonomie. Vanaf dat moment werd ‘tijdelijk herstel’ stilzwijgend ‘blijvend toezicht’. Ze verhuisde, niet zonder slag of stoot, naar een woonzorgcentrum met een koffer die te klein was voor een leven van 95 jaar. 

De mist die haar meenam. 

In het begin leek het een praktische verandering. Andere muren, andere geuren, andere stemmen. Maar kort daarna begon er iets te verschuiven. Het was niet abrupt. Dementie komt zelden als een storm… eerder als mist. Eerst dun, bijna onmerkbaar. Ze zocht naar woorden die vroeger vanzelf kwamen. Ze vertelde een verhaal dat halverwege zijn anker verloor. Ze vroeg me meerdere keren in de namiddag hoe laat het was. En keek me steeds opnieuw aan alsof het antwoord nieuw was. Ik suste mezelf dat het de ouderdom was. Vermoeidheid. De ontworteling van haar huis. 

Het eerste afscheid. 

Maar ergens wist ik: ‘Dit is het begin van een ander afscheid’. In de maanden die volgden leek haar lichaam ouder te worden op een manier die niet alleen fysiek was. Alsof de dementie niet enkel haar geheugen aantastte, maar bezit nam van heel haar aanwezigheid. Haar blik werd vaker zoekend. Haar zekerheid verdween uit haar houding. Ze werd stiller. En toen kwam de dag dat ze mij niet meer herkende. Ik werd een vreemde voor haar. Niet dramatisch. Geen schrik, geen paniek. Alleen een beleefde afstand. “Komt u voor iemand?” Ik voelde hoe die val van maanden eerder zich opnieuw voltrok, maar nu binnenin mij. Alsof haar geest was uitgegleden op een plek waar ik haar niet meer kon bereiken. Dat was mijn eerste afscheid. 

Liefde zonder herkenning. 

Ik bleef haar bezoeken. Ik nam plaats op de stoel naast haar bed, haar handen in de mijne… Ik was nog steeds haar kind in de volle betekenis van het woord. Ik stelde mij voor “ik ben Hugo, uw zoon“. Telkens opnieuw. Soms was ik voor haar de verpleger of de dokter of de vriendelijke bezoeker. Soms iemand die ’zo vertrouwd voelde’. Dat laatste was het  dichtst bij de waarheid. Ik leerde dat identiteit relationeel is. Zolang zij mij als haar kind kende, was ik in haar wereld. Toen dat anker wegviel, moest ik die rol alleen dragen. Dat is een eenzame positie. 

De jaren die verdergingen. 

Jaren gingen voorbij. Ze werd honderd. Honderd en één, honderd en twee. De tijd werd bijna abstract. Haar lichaam bleef: koppig en taai. Haar geest trok zich verder terug. Er waren nog glimpen: een lach om een melodie, een korte helderheid in haar ogen… Maar  

ze werden zeldzaam. Ik had haar al verloren en toch bleef ik haar bezoeken. Dat was misschien het moeilijkste van alles. Haar val op vijfennegentig was het kantelpunt. Niet omdat ze viel, maar omdat ze nooit meer helemaal opstond. Haar lichaam verhuisde naar het woonzorgcentrum… Haar geest begon kort daarna een andere, eenzame reis. Maar haar trots en fierheid behield ze. 

Het tweede afscheid. 

Toen ze eindelijk stierf, 103 jaar oud, was er geen mist meer. Alleen stilte en verdriet. Ik dacht dat ik al alles had gevoeld wat er te voelen viel. Dat het tweede afscheid slechts een administratieve afronding zou zijn van wat lang geleden begonnen was. Maar toen haar adem stopte, begreep ik het verschil. De eerste keer verloor ik haar van binnenuit. De tweede keer verloor ik haar van de wereld. De dementie had haar langzaam van mij losgemaakt, laag na laag. De dood deed het in één beweging. En toch, vreemd genoeg, bracht dat tweede afscheid ook helderheid. Er was geen verdere achteruitgang meer te vrezen. Geen nieuwe keer dat ze mijn naam niet zou herinneren.  

Een leven van 103 jaar. 

Een heel mensenleven, een eeuw geschiedenis. Haar leven begon lang voordat ik ter wereld kwam en omvatte een wereld die ik nooit volledig zal kennen. Ik ken haar vooral als die liefhebbende moeder. Als de vrouw die mij ooit kende, ik iets hoefde te zeggen. Die mijn naam kende, mijn stem, mijn gezicht, mijn gewoontes. En dàt is wat ik het meest verloor: de vrouw die mij kende als geen ander: ‘mijn moeder’. 

Wat overblijft. 

Ik heb twee keer afscheid genomen van mijn moeke. De eerste keer dat ze mij niet meer herkende. Het was een langzaam afscheid, zonder ceremonie. Niemand kwam bloemen brengen. Niemand sprak woorden van medeleven. Want ze leefde nog. Voor mij was er iets onherroepelijk veranderd. De tweede keer toen ze stierf. Die tweede keer was wel een laatste adem, een laatste moment, een duidelijk einde. En vreemd genoeg bracht dat ook rust. Er was niets meer te verliezen. Geen verdere achteruitgang. Geen nieuwe dag waarop ze mij opnieuw niet zou herkennen. Geen stukje van haar dat nog verder van mij kan verdwijnen. Het afscheid was nu compleet.  

Ik heb mijn moeke twee keer verloren. Maar misschien heb ik haar ook twee keer mogen liefhebben. Eerst door haar vast te houden toen zij langzaam losliet. En later door haar definitief los te laten. Wat blijft, is niet haar dementie. Wat blijft, is mijn moeder. 

Volgend bericht

Relevant nieuws

Moeke-dem
Lees meer
Roeland-Van-Walleghem-website
Lees meer
AI-FOTO-BLOG
Lees meer