De hitte stijgt, de actie blijft uit!

4 augustus 2026

Hugo De Bondt

Nooit eerder was de oversterfte in ons land zo hoog door hittegolven. Wetenschappers waarschuwen er telkens voor. Zorgverleners zien de gevolgen. Ouderen voelen de impact aan den lijve. Externe hitte wordt een steeds groter gezondheidsrisico en toch blijft de maatschappelijke reactie achter.

Elke zomer herhaalt hetzelfde patroon zich. Wanneer de temperaturen oplopen, verschijnen waarschuwingen in de media: drink voldoende water, vermijd de zon, zoek verkoeling… Het lijkt alsof we het probleem daarmee hebben aangepakt. Maar voor veel ouderen zijn zulke adviezen onvoldoende. Een advies op papier of op het scherm lost niets op voor iemand die alleen woont, slecht ter been is, verward raakt door de hitte of in een slecht geïsoleerde woning verblijft die verandert in een broeikas. Dé vraag die steeds luider moet klinken is daarom: waarom wordt er nog altijd gewacht tot er veel slachtoffers vallen voordat er gehandeld wordt?   

Hitte is geen ongemak, maar een gezondheidscrisis.

Er bestaat nog altijd een hardnekkige misvatting dat een warme zomer vooral vervelend is. Alsof hitte gewoon deel uitmaakt van het seizoen en iedereen zich maar moet aanpassen. Maar extreme temperaturen zijn geen onschuldig natuurverschijnsel meer. Voor kwetsbare ouderen kunnen ze een directe bedreiging vormen.

Naarmate mensen ouder worden, neemt het vermogen van het lichaam om zich aan extreme temperaturen aan te passen af. Het dorstgevoel vermindert, waardoor uitdroging sneller optreedt. Het lichaam koelt minder efficiënt af en bestaande aandoeningen zoals long- en hartproblemen kunnen door de hitte ernstig verergeren.

Daar komt nog een sociaal aspect bij! Niet elke oudere heeft familie in de buurt. Niet iedereen beschikt over een sociaal netwerk dat regelmatig controleert of alles goed gaat. Sommige mensen brengen dagen alleen door zonder dat iemand merkt dat zij de warmte niet meer aankunnen. Een hittegolf treft dus niet iedereen gelijk. Wie sterk, gezond en goed omringd is, kan zich vaak aanpassen. Wie kwetsbaar en alleen is, loopt veel grotere risico’s.

Te warm om te wachten.

Het meest frustrerende aan deze situatie is dat niemand kan zeggen dat we het niet wisten. De risico’s zijn bekend. De oplossingen zijn beschikbaar. En toch blijft een groot deel van de aanpak steken in tijdelijke campagnes en algemene aanbevelingen. Een folder met tips is geen bescherming. Een waarschuwing via de media is geen hulpverlening. Een oproep om “extra aandacht te hebben voor ouderen” is geen concreet plan. Een échte aanpak vraagt veel meer!

Gemeenten kunnen tijdens hitteperiodes actief contact opnemen met kwetsbare en alleenstaande ouderen. Zorgorganisaties kunnen betere afspraken maken over opvolging tijdens extreme temperaturen. Er kunnen meer publieke koele ruimtes (zoals bijvoorbeeld religieuze gebouwen, groene ruimtes, watergebonden locaties…) beschikbaar worden gesteld waar mensen terecht kunnen. Woonzorgcentra en woningen voor ouderen moeten voorbereid zijn op een klimaat waarin extreme hitte geen uitzondering meer is. Dit zijn geen buitensporige eisen. Dit zijn normale verwachtingen van een samenleving die haar verantwoordelijkheid neemt.

Een kwestie van politieke keuzes.

Wanneer er een crisis ontstaat, verwachten burgers dat overheden optreden. We investeren in veiligheid, gezondheid en bescherming tegen risico’s. Waarom zou extreme hitte daarop een uitzondering zijn? Het probleem is niet dat we geen mogelijkheden hebben. Het probleem is dat hitte nog te vaak wordt onderschat. Het krijgt minder aandacht, omdat het zich langzaam opbouwt en niet dezelfde onmiddellijke zichtbaarheid heeft als andere rampen. Maar de gevolgen daarvan zijn niet minder ernstig.

Een samenleving die pas reageert nadat er mensen ziek worden of overlijden, doet aan symptoombestrijding. Echte verantwoordelijkheid betekent vooruitkijken. Het betekent maatregelen nemen voordat de noodsituatie ontstaat. De vraag is niet of ons hittebeleid verbeterd kan worden. De vraag is waarom dit nog niet voldoende werd gedaan. Het is makkelijk om na een (zware) hittegolf te spreken over bezorgdheid en solidariteit. Maar echte solidariteit wordt niet alleen zichtbaar wanneer het probleem zich voordoet. Ze blijkt uit systemen die we vooraf opbouwen om mensen te beschermen.

Hitte doodt, beleid wacht.

De ouderen van vandaag zijn de mensen die onze samenleving mee hebben opgebouwd. Zij hebben gewerkt, gezinnen grootgebracht en bijgedragen aan de gemeenschap waarin we nu leven. Het minste wat voor hen kan worden gedaan, is ervoor zorgen dat zij tijdens extreme omstandigheden niet vergeten worden. Bescherming tegen hitte mag geen kwestie zijn van geluk. Het mag niet afhangen van de vraag of iemand toevallig een attente buur, betrokken familie of hulpverlener heeft. Veiligheid tijdens hittegolven moet een recht zijn, geen toevalligheid.

De klimaatverandering wacht niet op politieke besluitvorming. De temperaturen zullen blijven stijgen en extreme weersomstandigheden zullen vaker voorkomen. Elke zomer zonder voldoende voorbereiding is een gemiste kans. We kunnen blijven doen alsof hitte ons telkens opnieuw verrast. Of we kunnen erkennen dat dit een structureel probleem is dat structurele oplossingen vereist. De keuze is duidelijk! De hitte stijgt. De risico’s zijn bekend. De kwetsbare mensen zijn zichtbaar. Nù is het moment om te handelen voordat de volgende hittegolf opnieuw aantoont dat er té lang werd gewacht!